Wacław Niżyński

Wacław Niżyński (1889–1950) — Boski szaleniec baletu

Dzieciństwo za kulisami

Wacław Fomicz Niżyński przyszedł na świat 12 marca 1889 roku w Kijowie, w rodzinie wędrownych tancerzy polskiego pochodzenia. Jego ojciec Tomasz i matka Eleonora byli solistami baletu. Mały Wacław dosłownie wychował się za kulisami — zanim nauczył się czytać, potrafił już naśladować ruchy tancerzy. W wieku dziesięciu lat został przyjęty do Cesarskiej Szkoły Teatralnej w Petersburgu.

Gwiazda Ballets Russes

W 1907 roku został solistą Teatru Maryjskiego. Dwa lata później Diagilew uczynił go gwiazdą Ballets Russes. Jego skok w finale Pawilonu Armidy wydawał się przeczyć prawom fizyki. Jako Pietruszka w balecie Strawińskiego jego ciało zdawało się pozbawione kości. Jako Widmo Róży wykonywał na końcu skok przez okno, który widzowie wspominali po latach jako moment czystej magii.

Rewolucjonista choreografii

W 1912 roku przedstawił Popołudnie fauna — zamiast płynnych ruchów zastosował płaskość i kanciastość inspirowaną fryzami greckimi. Ostatnia scena wywołała skandal. Rok później, 29 maja 1913 roku, premiera Święta wiosny wywołała zamieszki na widowni. Publiczność gwizdała i rzucała przedmiotami. Balet zdjęto po ośmiu przedstawieniach. Dziś jest uznawany za przełomowe dzieło XX wieku.

Tragiczny koniec

W 1913 roku poślubił Romolę de Pulszky, a Diagilew natychmiast go zwolnił. Ostatni publiczny występ miał miejsce 30 września 1917 roku w Montevideo — miał dwadzieścia osiem lat. Wkrótce zdiagnozowano u niego schizofrenię. Przez następne trzydzieści jeden lat przebywał w szpitalach psychiatrycznych. Zmarł 8 kwietnia 1950 roku w Londynie. Na jego grobie na Montmartre umieszczono figurkę Pietruszki.

Pozostawił zaledwie cztery choreografie i niecałe dziesięć lat kariery. A mimo to zmienił balet na zawsze.